Vordenstein: historische moestuin en kruidentuin

180801 Vordenstein (27) Historische moestuin vogelverschrikker
Foto: vogelverschrikker bewaakt historische moestuin Vordenstein

Park Vordenstein in Schoten, nabij Antwerpen, heeft alles van een landgoed. Alleen een kasteel ontbreekt.
Wel staat er een fraai gerestaureerde oranjerie uit 1800. Vanaf het terras overzie je de uitgestrekte tuinen. Ik bezocht de tuinen op een snikhete dag in augustus 2018.

Behalve sierplanten en vijvers strijden ook groenten en kruiden om je aandacht. Men laat er historische kennis over voedsel- en gebruiksplanten herleven. Vooral daarom is Vordenstein een aanrader!

Ommuurde oranjerietuin Vordenstein

Landschapspark Vordenstein heeft een totaaloppervlak van ca. 110 hectare. De ommuurde oranjerietuin ligt in het zuidwesten van het park (zie kaart) en is indrukwekkend groot. Binnen de muren liggen verschillende thematuinen.
Historische gegevens over de (moes)tuinen zijn zeer onvolledig. In 2014 begon men toch met een grootschalige opknapbeurt. Voor Discutafel zijn vooral de historische moestuin en de kruidentuin interessant.

Toegangspoort Vordenstein
Toegangspoort Vordenstein
180801 Vordenstein (24) Historische moestuin
Vordenstein historische moestuin

Historische moestuin

Aan de ene zijde van de oranjerie is een historische moestuin aangelegd. De diversiteit aan planten is hier groot. Er staan ook oude en minder gebruikelijke soorten bij. Het ecologische beheer en onderhoud is in handen van liefhebbers en Tuinpunt. Dat is de Koninklijke Tuin- en Landbouwmaatschappij ofwel de Groei & Bloei van Vlaanderen. Wij hadden geen toegang tot de moestuin, maar konden het geheel overzien vanaf het pad.

De moestuiniers beplanten en onderhouden de ca. 15 perceeltjes. Ieder perceel is even groot. De opbrengst is voor de moestuiniers zelf. Ze hebben overigens niet alle vrijheid qua beplanting. De Vlaamse overheidsinstelling Agentschap voor Natuur en Bos en Tuinplant stellen zaden van minder bekende soorten ter beschikking aan de tuiniers. Hiervan moeten zij een bepaald minimum telen.
Er zijn ook gemeenschappelijke activiteiten, zoals een oogstfeest en werkvergaderingen.

De historische moestuin leer je beter kennen in een audioreportage van Discutafel.  Publicatiedatum hiervan was bij het schrijven van dit artikel nog niet bekend. Ga bij de reeds gepubliceerde Nederlandstalige podcasts na of deze uitzending al online staat, of zoek via de zoekbalk op ‘historische moestuinen’.

Historische kruidentuin met muurkas
180801 Vordenstein (12) Zicht op kruidentuin en oranjerie
Zicht op historische kruidentuin en oranjerie

Historische kruidentuin

Herbert Dodoens
Herbert Dodoens

Aan de andere zijde van de oranjerie pronkt de kruidentuin van bijna 0,5 hectare. Naar verluidt gaat de oogst naar de keukens van top-chefs. De kruidentuin is ingericht op basis van functionele en esthetische beginselen. Deze combinatie is typisch voor de bloeiperiode van de kruidkunde in deze streken in de 16de eeuw.

Ik heb erg genoten van de historische toelichting bij de diverse gebruiksplanten. Zo wordt een wandeling door de kruidentuin vanzelf een dwaaltocht door het verleden!
Waarvoor gebruikte men planten in die tijd?
Welke toepassingen hebben wij sindsdien bedacht?
En welke zijn juist in onbruik of vergetelheid geraakt?

Naschrift: we wijdden in december 2018 een podcast aan de historische kruidentuin van Vordenstein.

Kruidenboek van Doedens
Één der grote kruidkundigen uit oude tijden was Rembert Dodoens. De kruidentuin van Vordenstein heet dan ook wel de Dodoenstuin. Zijn Cruydeboeck (of Cruijdeboeck of Cruydt-Boeck) uit 1554 wordt er geregeld geciteerd. Het is een herbarium en een hoogtepunt op het gebied van de geneeskunde in de 16de eeuw.
Dodoens stelde dit boek samen om apothekers en artsen opnieuw bij te brengen, welke betekenis planten konden hebben in de geneeskunde. Volgens hem dreigde veel van die kennis verloren te gaan. Klinkt je dat niet bekend in de oren?

180801 Vordenstein (29) Plattegrond pijl kruidentuin 1200x600
Linksonder op de plattegrond van Vordenstein zie je de ommuurde tuin (bij pijltje)
Infobordje Weverskaarde ofwel kaardebol
Infobordje Weverskaarde ofwel kaardebol in kruidentuin

Natuur en cultuur van landgoed Vordenstein

Ik interesseer mij ook voor natuur en cultuur van Vordenstein, en verdiepte mij in de mensen voor wie de kruidentuin destijds was bedoeld.
Jij ook? Lees dan een artikel dat ik op persoonlijke titel en op een andere website schreef over dit kasteelpark … zonder kasteel.

Meer weten?

Bereikbaarheid

Wij bezochten de tuin in augustus 2018 op de bonnefooi en komen zeker terug. Al is het alleen al voor de wandelroutes in de bossen van Vordenstein.  Op Antwerpen Centraal huurden we fietsen. De rit is 10 kilometer lang en leidt grotendeels door sterk verstedelijkt gebied. Komende met de fiets konden wij de ingang aanvankelijk moeilijk vinden, want de bebording stond elders. Er is helaas geen halte van het openbaar vervoer in de nabije omgeving.

180801 Vordenstein (10) Capsicum annuum in kruidentuin
Spaanse pepertjes (Capsicum annuum) in kruidentuin.
180801 Vordenstein kas
Kas in kruidentuin

Bezoekersinfo en specialistische naslagwerken

Het is moeilijk om relevante en beknopte informatie te vinden over dit prachtige landschapspark en de tuinen. Vordenstein lijkt een goed bewaard geheim van Vlaanderen!
Hieronder toch enkele tips voor bezoekers en voor hen die meer willen weten over (plant)historie en natuurwaarden van het domein. Onderzoek tevoren even of je in de oranjerie terecht kunt voor een hapje of drankje.

Deel dit bericht:

Auteur: Ivonne Smit